4. Tablo: Temel Tüketim Maddelerinin 1938 Yılı Fiyatlarıyla 1944 Yılı Fiyatlarının Karşılaştırmalı Listesi ve Fiyatlardaki Artış Oranı Temel Tüketim Maddeleri 1938 Fiyatı (Kuruş) 1944 Fiyatı (Kuruş) Artış Oranı (%) Et 45.52 225.00 494.5 Taze sebze 7.51 27.50 366.2 Fasulye 18.61 82.50 443.3 Nohut 17.62 88.50 502.3 Zeytinyağı 51.58 294.50 568.0 Şeker 28.00 208.50 744.0 Pirinç 26.64 155.50 583.7 Peynir 48.78 183.50 376.2 Yumurta 1.71 7.00 409.7 Süt 14.70 60.00 405.7 Kömür 5.33 13.75 258.0 1938-1944 yılları arasında temel tüketim maddelerinde yaşanan bu fiyat farklılığının nedenini açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Tablodaki artış oranlarına bak. Bütün temel tüketim maddelerinin fiyatları 1938-1944 arasında yaklaşık 2,5 ile 8 kat arasında artmış. En yüksek artış şekerdedir (%744).
2. Bu dönem II. Dünya Savaşı yıllarına denk gelir (1939-1945). Türkiye savaşa girmemiş ama savaşın ekonomik etkilerini yaşamıştır.
Cevap: Fiyat artışının nedeni II. Dünya Savaşı'nın ekonomik etkileridir. Türkiye savaşa girme ihtimaline karşı genel seferberlik ilan etti ve çok sayıda erkek askere alındı. Bu yüzden tarımsal ve sanayi üretimi düştü. Savunma harcamaları arttı, dış ticaret ve ithalat aksadı. Mal kıtlığı ortaya çıktı, karaborsa ve stokçuluk yaygınlaştı. Devlet harcamalarını karşılamak için para basılması da enflasyonu artırdı. Bu durum ekmek ve bazı temel ürünlerin karneyle dağıtılmasına yol açtı.
Dikkat: Türkiye savaşa girmediği hâlde savaşın ekonomik yükünü yaşamıştır; cevabında seferberlik ve üretim düşüşünü mutlaka belirt.