5. – (Çaydanlık resmini işaret ederek) Ne var bunda? Bunu ben de yaparım. – Elbette yapabilirsin. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” adlı romanını da yazabi lirsin. Tek yapman gereken o romanı açıp harfleri sırasıyla bir kâğıda geçirmek. Çok kolaydır. – Dur bir dakika. Bahsettiğim resmi yapmakla edebî bir eseri yazmak arasında ciddi bir fark var. Sözünü ettiğin roman yazılmamış olsaydı ben yazamazdım. Harfleri kâğıda geçirmek kolay olabilir ama o öyküyü okumadan önce kurmak benim başaramayacağım yaratıcı bir iş. Çaydanlık resmini ise daha önce hiç görmemiş olsaydım da yapabilirdim. Bu diyalogdan yola çıkarak sanat felsefesindeki “yaratma kuramı”nı açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Diyalogda çaydanlık resmi daha önce görülmese de yapılabilecek bir iş olarak görülür, yani yaratıcılık gerektirmez.
2. Roman ise yazılmadan önce kurgulanması gereken, özgün ve benzersiz bir eserdir. Onu yaratmak için yaratıcı yetenek gerekir.
3. Sanat felsefesinde yaratma kuramı, sanatı sanatçının özgün yaratıcı etkinliği olarak görür (Bergson, Croce).
Cevap: Yaratma kuramına göre sanat, var olanı taklit etmek değil, sanatçının sezgi ve hayal gücüyle daha önce olmayan özgün bir eser ortaya koymasıdır. Sanat eserinin değeri onun yeni ve benzersiz olmasından gelir. Diyalogda romanı kopyalamak kolaydır ama ilk kez yazmak yaratıcı bir iştir; sanat da bu yaratıcılıktır. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Yaratma kuramını taklit (yansıtma) kuramıyla karıştırma; yaratma kuramında anahtar kelime "özgünlük"tür.