3. Hunlardan itibaren devlet yönetiminde kolaylık sağlamak amacıyla ülke idaresi, doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır. İkili teşkilatlanma denilen bu sistemde, daima bir tarafın hâkimiyet üstünlüğü tanınmıştır. Buna göre kağan, doğuda otururken batının yönetimini hükümdar ailesinden önde gelen bir kişiye, genelde kardeşine bırakmıştır. Batıdaki yabgu unvanlı yönetici, doğudaki kağana bağlı olarak töre hükümlerini yürütmüştür. Örneğin Mukan Kağan bütün Kök Türk Devleti’nin hükümdarı olmakla beraber daha çok devletin doğu kısmıyla ilgilenmiştir. Batı kısmını ise devletin kuruluşundan itibaren İstemi Yabgu idare etmiştir. Bu parçadan hareketle, ilk Türk devletlerinde ikili teşkilatlanmanın ortaya çıkışında coğrafyanın etkisi hakkında ne söylenebilir? Yazınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Metinde ülkenin doğu ve batı olarak ikiye ayrıldığı ve bunun yönetimi kolaylaştırmak amacıyla yapıldığı söyleniyor.
2. Türk devletleri bozkırlarda çok geniş alanlara yayılmıştı; ulaşım ve haberleşme imkânları da sınırlıydı.
3. Böyle geniş bir ülkeyi tek merkezden yönetmek zordu. Bu yüzden batı kanadı yabgu unvanlı bir hanedan üyesine bırakıldı, ama üstünlük doğudaki kağanda kaldı.
Cevap: Türk devletlerinin geniş ve dağınık bir coğrafyaya yayılması, ülkenin tek merkezden yönetilmesini zorlaştırmıştır. Bu nedenle yönetimi kolaylaştırmak ve sınırları daha iyi korumak için ülke doğu ve batı olarak ikiye ayrılmıştır; yani ikili teşkilatlanmada coğrafyanın genişliği belirleyici olmuştur. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: İkili teşkilatta iki ayrı devlet yoktur; batıdaki yabgu doğudaki kağana bağlıdır.