1. Lozan Konferansı’nın ilk safhasında sınırlar, borçlar ve kapitülasyonlar gibi konularda anlaşma sağlanamamış ve konferans dağılmıştır (4 Şubat 1923). Konferansın dağılmasının gerekçelerini İsmet Paşa anılarında şöyle anlatmaktadır: “Üç ay konuştuk. Çok meseleler ortaya konuldu. Meselelerin bir kısmını hallettik, beraber anlaşmaya vardık. Bir mühim kısmı da bir anlaşmaya varmadan ihtilaf hâlinde duruyor. İhtilaflı olan meselelerin hepsini, müttefikler kendi arzularına göre kaleme almışlar, bunları maddeler hâlinde, teklif ettikleri anlaşma tasarısında tespit etmişlerdir. Müzakereler bitti. Anlaşma projesi hazırdır, imza edecek misiniz, etmeyecek misiniz, diye bize soruyorlar. Bunun üzerine münakaşa başladı. Anlaşma projesi iki gün evvel bizim elimize verilmişti. Bu iki gün içinde projeyi tetkik ettiğimiz zaman gördük ki bizim arzu ettiğimiz, bizim hedef tuttuğumuz bir Türkiye elde edilmiş olmuyordu. Kapitülasyonlar mevzuunda istediğimizi vermiyorlar… Anlaşma projesini imza etmemizi istiyorlar. Konferansın devamı süresince kabul ettirmek için mücadele ettiğimiz, açıkça dünyaya ilan ettiğimiz isteklerimiz temin olunmadan galip devletlerin arzularına göre hazırlanmış bir metni imza edemezdik. Bu bütün tekliflerimizden vazgeçme anlamına gelecekti.” İtilaf Devletlerinin Lozan Konferansı sırasında sergilemiş olduğu tavır nasıl yorumlanabilir? Açıklayınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. İsmet Paşa'nın anlattıklarından İtilaf Devletlerinin tutumunu çıkar. Anlaşmazlık konularını kendi isteklerine göre yazmışlar ve Türk heyetine "imzalayacak mısınız?" diye bir dayatmada bulunmuşlar.
2. Kapitülasyonlar konusunda Türk tarafının isteklerini kabul etmemişler.
Cevap: İtilaf Devletleri, Türkiye'yi Kurtuluş Savaşı'nı kazanmış eşit bir taraf olarak görmemiş, kendi çıkarlarına uygun bir antlaşmayı dayatmak istemiştir. Özellikle kapitülasyonları sürdürmek isteyerek Türkiye'nin tam bağımsızlığını kabul etmek istememiş, galip devlet gibi davranmıştır. Bu tavır, Türk heyetinin Misak-ı Millî'den taviz vermemesi nedeniyle konferansın kesintiye uğramasına yol açmıştır.
Dikkat: Cevabını İsmet Paşa'nın "galip devletlerin arzularına göre hazırlanmış bir metin" ifadesine dayandır.