6. Osmanlı-Memlûk ilişkileri I. Bayezid (Yıldırım) Dönemi’nde dostane bir şekilde başlamıştır. Memlûk Devleti, Abbasi halifesinin koruyuculuğunu üstlendiğinden İslam dünyasında lider bir konuma sahipti. Osmanlı Devleti’nin gaza ve cihat hareketleri ile sınırlarını batı yönünde genişletmesi İslam dünyasında Osmanlı Devleti’ne olan sevgi ve saygıyı artırmıştır. Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmesi İslam dünyasında Osmanlı Devleti’nin saygınlığını daha da artırmıştır. Bu durum Memlûk Devleti’nin XV. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Devleti’ni İslam dünyasında kendisine rakip olarak görmeye başlamasına neden olmuştur. Fatih’in Hicaz su yollarının tamirini üstlenmek için Memlûklere gönderdiği elçilik heyetine Memlûk Sultanı’nın kötü davranması iki devlet arasındaki ilişkilerin bozulmasına sebep olmuştur. Daha sonra Memlûk Devleti’nin, Karamanoğulları ve Dulkadiroğluları Beyliği ile Osmanlı Devleti aleyhinde ittifaklar kurması ilişkileri iyice bozmuştur. II. Bayezid Dönemi’nde Memlûklerin Çukurova’da hâkimiyet kurma çabası ve II. Bayezid ile taht mücadelesine girişen Cem Sultan’ı himaye etmesi, Osmanlı Devleti ile Memlûkler arasında savaşa neden olmuştur. Bu bilgilerden hareketle Osmanlı-Memlûk ilişkilerinin rekabete dönüşme nedenini yazınız. 10. SINIF TARİH DERSİ 2. DÖNEM 1. ORTAK YAZILI KONU SORU DAĞILIM TABLOSU
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Metne göre Memlûkler, Abbasi halifesini koruduğu için İslam dünyasının lideri konumundaydı.
2. Osmanlı'nın gaza ve cihat faaliyetleri ve özellikle İstanbul'un Fethi, İslam dünyasında Osmanlı'nın saygınlığını artırdı.
3. Memlûkler bu yüzden Osmanlı'yı kendilerine rakip görmeye başladı.
Cevap: İlişkilerin rekabete dönüşmesinin temel nedeni, Osmanlı Devleti'nin gaza faaliyetleri ve İstanbul'un Fethi ile İslam dünyasında saygınlığının artması ve Memlûklerin İslam dünyasındaki liderlik konumunu tehdit etmesidir. (Bunu Hicaz su yolları elçilik krizi, Memlûklerin Karamanoğulları ve Dulkadiroğulları ile Osmanlı aleyhine ittifakı, Çukurova meselesi ve Cem Sultan olayı izledi.) Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Asıl neden 'İslam dünyasının liderliği' rekabetidir; diğer olaylar bu rekabeti derinleştiren gelişmelerdir.