3. Osmanlı Devleti’nde toplum iki ana grup altında ele alınabilir. Bunlardan birincisi “askerî sınıf” adı altında toplanan ve görevlerinden dolayı vergilerden muaf olan kısımdır. Askerî sınıfa tımardan, hazineden veya vakıflardan hizmetleri karşılığında gelir ayrılırdı. Osmanlı Devleti’nde askerîler; padişahın kendilerine idari, askerî, adli ve dinî yetki tanıdığı devlet görevlilerinden oluşurdu. Reaya ise şehirliler, köylüler ve konargöçerlerden oluşan; el zanaatı, ticaret, tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan vergi mükellefi gruptur. Reaya, şeri hukuk esasına göre Müslim ve gayrimüslimlerden oluşurdu. Müslüman reaya, “raiyyet rüsumu” denilen “çift”, “bennâk” ve “resm-i mücerred” vergilerini öderken gayrimüslim reaya ise “cizye”, “haraç” ve “ispençe” denilen vergi öderlerdi. Bu vergilerin dışında reaya, olağanüstü bir durum karşısında devletin yüklediği “avarız” vergisini de ödemekle mükellefti. Bu bilgilerden hareketle askerî sınıf (yönetenler) ile reayayı (yönetilenler) karşılaştırınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Metne göre askerî sınıf; padişahın idari, askerî, adli ve dinî yetki verdiği devlet görevlileridir.
2. Askerîler vergiden muaftır, gelirleri tımar, hazine ya da vakıflardan karşılanır.
3. Reaya ise şehirli, köylü ve konargöçerlerden oluşur; tarım, hayvancılık, zanaat ve ticaretle geçinir ve vergi öder.
Cevap: Askerî sınıf yöneten kesimdir; devlet görevi yapar, vergi vermez ve gelirini devletten alır. Reaya yönetilen kesimdir; üretim yapar ve vergi öder. Müslüman reaya çift, bennâk, resm-i mücerred; gayrimüslim reaya cizye, haraç, ispençe öder. Olağanüstü durumlarda avarız vergisini de yalnızca reaya öder. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Karşılaştırmada iki grubu aynı ölçütlere göre (görev, vergi, geçim kaynağı) yan yana koy.