5. Ses dalgalarına ilişkin frekansı etkileyen faktörleri kemençe, bağlama ve gitar gibi telli bir müzik aletinden örnek vererek açıklayınız. 10. SINIF FİZİK DERSİ (ANADOLU LİSESİ) 2. DÖNEM 1. ORTAK YAZILI KONU SORU DAĞILIM TABLOSU
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Telli çalgılarda sesin frekansı f = (1/2L)·√(F/μ) bağıntısıyla bulunur. Burada L telin titreşen boyu, F gerilme kuvveti, μ birim uzunluğun kütlesidir (telin kalınlığı ve maddesi).
2. Telin boyu: Bağlamada ya da gitarda parmakla sapa basınca titreşen boy kısalır ve ses incelir (frekans artar).
3. Gerginlik: Burguları sıkıp teli gerince frekans artar; gevşetince ses kalınlaşır.
4. Kalınlık ve madde: Gitardaki kalın teller kalın (düşük frekanslı), ince teller ince (yüksek frekanslı) ses verir.
Cevap: Frekans; telin boyu kısaldıkça, gerginliği arttıkça ve tel inceldikçe (birim uzunluğunun kütlesi azaldıkça) artar. Örneğin bağlamada perdeye basmak boyu kısaltır, burguyu sıkmak gerginliği artırır, ince tel daha ince ses verir. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Tele daha sert vurmak frekansı değil genliği (sesin şiddetini) artırır.