7. Etken fiillerin yer aldığı cümlelerde işi yapan (özne) bellidir, edilgen çatılı fiillerde ise işi yapan belli değildir. Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerin çatı özelliğini boş bırakılan yerlere yazınız. a) Caddeler tazyikli suyla yıkandı. …………………………………………………………………………………………………………………………… b) Dallar, boyunlarını meyvelerden dolayı aşağıya eğmiş. ……………………………………………………………………………………………………………………………
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Çatıyı bulmak için yüklemdeki fiile ve öznenin işi yapıp yapmadığına bak.
2. a) "Yıka-n-dı" fiilinde edilgenlik eki "-n" var. Caddeleri kimin yıkadığı belli değil; "caddeler" işi yapan değil, işten etkilenen sözde öznedir. Bu yüzden edilgen çatılıdır.
3. b) "Eğmiş" fiilinde işi yapan belli: "dallar" boyunlarını eğmiştir. Özne gerçek özne olduğu için etken çatılıdır; ayrıca "boyunlarını" nesnesini aldığı için geçişlidir.
Cevap: a) Edilgen çatılı (işi yapan belli değil, "caddeler" sözde özne). b) Etken çatılı (işi yapan "dallar" belli; nesne aldığı için geçişli).
Dikkat: Edilgen fiillerde "-l, -n" eki bulunur; sözde özneye "kim tarafından?" diye sorduğunda cevap alamazsın.