5. Mendel ilkelerinin açıklamaları verilmiştir. I. Bahçe bezelyelerinde uzunluk bir çift alel tarafından kontrol edilir. Uzunluk aleli kısalık aleline baskın olup kısalık alel de çekiniktir. Mendel’in çaprazlamalarında ebeveylerden biri saf uzun olup her iki uzunluk aleline sahipken diğeri de saf kısa olup her iki kısalık aleline sahipti. Bunların çaprazlama ürünü olan F1 dölünün bireylerinin hepsi melez uzundu. II. Melez düzgün tohum şekline sahip bahçe bezelyeleri tohum oluştururken 1/2 ihtimalle düzgün tohum alelini, 1/2 ihtimalle buruşuk tohum alelini aktarır. Yani gametlerde tohum şekli karakteri adına bir alel bulunur. III. Melez mor çiçekli bezelyelerin kendi aralarında çaprazlanması sonucu beyaz çiçekli bezelyelerin oluşma ihtimalinin 1/4 oranında olması gametlerin rastgele birleşmesi ile ilgilidir. IV. Tohum renkleri sarı ve yeşil iki bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşan yavruların hepsi birbirine benzer. Aşağıya açıklamaları verilen Mendel İlkeleri’ni yazınız. I. II. III. IV.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. I. açıklamada uzunluk aleli kısalık aleline baskındır ve F1'in hepsi uzun görünür. Bu, baskınlık ilkesidir.
2. II. açıklamada melez bezelye gametlerine alellerden yalnızca birini aktarır, yani aleller gametlerde ayrılır. Bu, ayrılma (gametlerin saflığı) ilkesidir.
3. III. açıklamada sonucun 1/4 ihtimalle ortaya çıkması gametlerin rastgele birleşmesine bağlanır. Bu, olasılık ilkesidir.
4. IV. açıklamada iki saf ata çaprazlanınca yavruların hepsi birbirine benzer. Bu, uniformite (tek tiplilik) ilkesidir.
Cevap: I. Baskınlık (dominantlık) ilkesi II. Ayrılma ilkesi (gametlerin saflığı) III. Olasılık ilkesi IV. Uniformite (tek tiplilik) ilkesi
Dikkat: "Gamete tek alel gider" diyen açıklama ayrılma ilkesidir; "yavruların hepsi aynı" diyen açıklama ise uniformite ilkesidir.