3. Öznenin kendi isteği ile gerçekleşen ve bir nesneyi etkilediği fiillere iş (kılış), öznenin süreklilik gösteren bir durumunu anlatan ve nesne alamayan fiillere durum, öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi bildiren fiillere oluş fiili denir. Bu açıklamaya göre aşağıdaki altı çizili fiillerin anlam özelliğini yazınız. a) Kendimi geliştirmek için yabancı dil kursuna gidiyorum. ……………………………………… b) Temizlik şirketinin personelleri binanın bütün camlarını sildi. ……………………………………… c) Sonbahar gelince ağaçların yaprakları sararıp soldu. ………………………………………
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Verilen tanımlara göre her fiile şu soruları sor: Özne isteyerek mi yapıyor? Nesne alabiliyor mu (neyi, kimi?)? İrade dışı bir değişim mi var?
2. a) "gidiyorum": Özne kendi isteğiyle gidiyor ama fiil nesne almaz ("neyi gidiyorum?" sorusu sorulamaz). Durum fiilidir.
3. b) "sildi": Personeller kendi istekleriyle bir nesneyi etkiliyor (Neyi sildi? Camları.). İş (kılış) fiilidir.
4. c) "soldu": Yapraklar kendi iradeleri dışında, zamanla değişime uğruyor. Oluş fiilidir.
Cevap: a) gidiyorum: durum fiili b) sildi: iş (kılış) fiili c) soldu: oluş fiili
Dikkat: İş fiilini durum fiilinden ayırmanın en kolay yolu fiile "neyi?" sorusunu sormaktır; cevap varsa fiil iş fiilidir.