5. Peribacaları: Kumlu, taneli yumuşak yapılı taşların bulunduğu eğimli yamaçlarda aşınmayla oluşan yer şekilleridir. Kumlu, taneli araziler kolay aşınırken dirençli kayaçlardan oluşan blokların altında kalan kısımlar daha az aşınmaya uğrar. Böylece arazide bacaya benzeyen yükseltiler ve üzerinde şapka gibi duran büyük taşların bulunduğu yer şekilleri meydana gelir. Buna göre peribacalarının oluşmasında etkili olan unsurları yazınız.
✅ Cevap ve adım adım çözüm
1. Arazide kolay aşınan kumlu, taneli ve yumuşak yapılı kayaçlar (tüf gibi) bulunmalıdır.
2. Bunların üzerinde aşınmaya dirençli sert kayaç blokları (bazalt, andezit) yer almalıdır; bunlar şapkayı oluşturur.
3. Arazi eğimli olmalıdır ki akan sular aşındırma yapabilsin.
4. Akarsu ve sel suları, rüzgâr ve sıcaklık farkları yumuşak kayaçları aşındırır; şapkanın altı korunduğu için baca şekli oluşur.
Cevap: Peribacalarının oluşmasında etkili unsurlar: yumuşak ve kolay aşınan kayaçlar (tüf), üstte dirençli sert kayaç blokları, eğimli arazi ve akarsu, sel, rüzgâr gibi aşındırıcı dış kuvvetlerdir. Benzer ifadeler de doğru kabul edilir.
Dikkat: Peribacası, farklı dirençteki kayaçların farklı hızda aşınmasının (seçici aşınma) en iyi örneğidir.