Uzayda Neler Var? Yıldızlar ve Galaksiler

Yıldızlar, kendi ısı ve ışığını üreten, büyük ve sıcak gaz kütleleridir. Güneş de orta büyüklükte, sarı renkli bir yıldızdır. Yıldızların rengi sıcaklıklarına bağlıdır: en sıcak yıldızlar mavi, sonra beyaz ve sarı, sonra turuncu, en soğuk yıldızlar kırmızı görünür.

Yıldızlar da canlılar gibi doğar, büyür ve ölür. Her yıldız bir bulutsu (nebula) içinde doğar: gaz ve toz bulutu kütle çekimiyle büzülür, ısınır, ön yıldız oluşur ve sonunda ışık saçan bir yıldız (ana kol yıldızı) olur. Güneş şu an bu evrededir. Bir yıldızın yaşamının nasıl sona ereceği kütlesine bağlıdır.

Güneş ve Güneş’ten küçük kütleli yıldızlar: kırmızı dev olur → dış katmanları saçılarak gezegenimsi bulutsu oluşur → geriye beyaz cüce kalır. Güneş’ten çok büyük kütleli yıldızlar: kırmızı üst dev (süper dev) olur → süpernova patlaması olur → geriye nötron yıldızı ya da kara delik kalır. Yani Güneş nötron yıldızı ya da kara delik olmaz, süpernova patlaması yaşamaz.

Gökyüzünde bir şekil oluşturuyormuş gibi görünen yıldız gruplarına takımyıldız denir: Büyükayı, Küçükayı (Kutup Yıldızı buradadır), Kuzey Tacı, Avcı (Orion). Takımyıldızlar ülkemizin farklı şehirlerinden aynı şekilde görülür. İçindeki yıldızlar aslında birbirine yakın değildir, Dünya’dan bakınca aynı yönde görünür.

Galaksi (gök ada), milyarlarca yıldız, gaz, toz ve gezegenin kütle çekimiyle bir arada durduğu dev sistemdir. Şekillerine göre sarmal, eliptik ve düzensiz olabilir. Güneş sistemimiz, sarmal bir galaksi olan Samanyolu’nda yer alır. Andromeda komşu sarmal galaksimizdir. Bütün galaksiler, yıldızlar, gezegenler, madde ve enerji ile bunların bulunduğu uzayın tamamına evren denir: Dünya → Güneş sistemi → Samanyolu → evren. Uzaydaki büyük uzaklıklar ışık yılı ile ölçülür (ışığın bir yılda aldığı yol; bir uzunluk birimidir).